تبلیغات
علوم آزمایشگاهی - هورمون
 
علوم آزمایشگاهی
بهارشفایافتن مسرت پزشک ازدرمان شکربیمارازطراوت جسم درگرورسالت تشخیص توست...
 
 
یکشنبه 24 مرداد 1389 :: نویسنده : امین شیرین نیا

در بیماری های مختلف مقدار هورمون ها در خون افزایش یا کاهش می یابد. پزشک می تواند این گونه بیماری ها را با دانستن مقدار یک هورمون در خون تشخیص دهد. از این رو، پس از معاینه ی بیمار اگر برخی از نشانه های بیماری هورمونی را در او تشخیص دهد، بررسی هورمونی را به بیمار پیشنهاد می کند. بیمار به آزمایشگاه تشخیص طبی مراجعه می کند و در بخش هورمون شناسی از او مقداری خون می گیرند و با کمک ابزارها و روش های زیست شیمیایی میزان هورمون ها در خون وی اندازه گیری می شود.

به طور معمول مقدار هورمون ها در خون بسیار پایین است. بنابراین، برای اندازه گیری هورمون ها باید از ابزارهای بسیار حساسی کمک گرفت تا بتوان مقدار عادی و غیر عادی را از هم تشخیص داد. در همه ی روش های اندازه گیری هورمون ها، پادتن ها(آنتی بادی ها) نقش بنیادی دارند. پادتن ها مولکول های پروتئینی هستند که دستگاه ایمنی در برابر مولکول های بیگانه تولید و ترشح می کند. هر نوع پادتن فقط به یک نوع مولکول خارجی متصل می شود. بنابراین می توان با تزریق تک تک هورمون ها به جانورانی مانند خرگوش دستگاه ایمنی آن ها را به ساختن پادتن های ویژه ی هر هورمون وادار کرد. برای مثال، با تزریق انسولین انسانی به خرگوش، دستگاه ایمنی جانور که این مولکول را بیگانه تلقی می کند به تولید پادتنی می پردازد که فقط به انسولین انسانی متصل می شود. این پادتن ها را می توان از خون جانور جدا و برای اندازه گیری هورمون ها به کار برد.

● سنجش رادیوایمنی:

اصول سنجش رادیوایمنی از این قرار است:

۱) مقدار زیادی پادتن برای هورمون مورد نظر تهیه می شود.

۲) مقداری هورمون خالص با ایزوتوپ رادیو اکتیو نشان دار می شود.

۳) مقداری از پلاسمای خون فرد مورد نظر با پادتن هورمون و مقدار مشخصی هورمون نشان دار مخلوط می شود.

در این مخلوط، هورمون موجود در پلاسما با هورمون نشان دار بر سر اتصال به پادتن با هم رقابت می کنند. در این رقابت مقدار هر کدام از هورمون ها(غیر نشاندار و نشاندار) با غلظت آن ها متناسب است. اما مقدار پادتن باید کمتر از آن باشد که تمام هورمون نشاندار و هورمون غیر نشان دار به آن متصل شوند.

۴) پس از آن که رقابت به پایان رسید، مجتمع "هورمون پادتن" از بقیه ی مخلوط جدا و مقدار هورمون رادیواکتیو با دستگاه رادیو اکتیوسنج اندازه گیری می شود.

اگر مقدار رادیواکتیو سنجش شده بالا باشد، نشان می دهد مقدار زیادی هورمون نشان دار به پادتن ها متصل شده است. بنابراین مقدار اندکی هورمون غیر نشاندار با هورمون نشان دار رقابت کرده و بنابراین غلظت هورمون غیر نشان دار در پلاسمای مورد سنجش کم بوده است.

اگر مقدار رادیواکتیو سنجش شده پایین باشد، نشان می دهد مقدار اندکی هورمون نشان دار به پادتن ها متصل شده است. بنابراین مقدار زیادی هورمون غیر نشان دار با هورمون نشان دار رقابت کرده و بنابراین غلظت هورمون غیر نشان دار در پلاسمای مورد سنجش زیاد بوده است.

۵) برای این که اندازه گیری از حالت کیفی به حالت کمی (مقداری) تبدیل شود، رادیو ایمنی با غلظت های مختلف اما مشخصی از هورمون غیر نشان دار انجام می شود. آنگاه منحنی استانداردی تهیه می شود که با داشتن آن می توان غلظت یک هورمون را به طور دقیق مشخص کرد.

امروزه همه ی مواد لازم برای انجام رادیوایمنی جهت سنجش هورمون ها در بسته بندی های ویژه ای به نام "کیت" در اختیار آزمایشگاه ها قرار می گیرد. چگونگی بهره گیری از کیت و در واقع چگونگی انجام رادیوایمنی در دفترچه ی راهنمای آن آمده است.

۱) پادتن هورمون مورد نظر به ته لوله های ویژه متصل است.

۲) هورمون نشان دار و هورمون غیر نشان دار به لوله ها افزوده می شوند.

۳) دو هورمون برای اتصال به پادتن رقابت می کنند. هورمون هایی که متصل نشده اند شسته می شوند.

۴) مقدار هورمون نشاندار با دستگاه تعیین و غلظت هورمون غیر نشان دار بر پایه ی آن محاسبه می شود.

● سنجش ایمنی آنزیم: ELISA

این روش تفاوت بنیادی با سنجش رادیوایمنی ندارد. فقط در این روش به جای ماده ی رادیواکتیو از فعالیت آنزیمی بهره گرفته می شود. به عبارت دیگر، به جای هورمون نشان دار ، هورمونی به کار می رود که به آنزیم پراکسیداز متصل است. در صورتی که سوبسترا(ماده واکنشگر)ی این آنزیم در محیط باشد، این آنزیم آن را به فرآورده ی رنگینی تبدیل می کند. با روش رنگ سنجی می توان مقدار فرآورده ی تولید شده و به عبارتی میزان هورمون نشان دار را تعیین کرد. در سنجش ایمنی آنزیم نیز تعیین مقدار هورمون در نمونه ی پلاسما به کمک منحنی استاندارد انجام می شود.

توجه: در این جا اصول کلی سنجش هورمون ها بیان شد. جزپیات این کار بر پایه ی نوع هورمون یا شیوه ی ابداعی شرکتی که کیت را تولید می کند ، ممکن است اندکی تفاوت داشته باشد.

● مقدار هورمونها و علتشناسی بیماریها

در این جا با یک مثال می خواهیم شرح دهیم که دانستن مقدار هورمون ها چگونه به پزشک در تشخیص علت بیماری کمک می کند.

همان گونه که می دانید غده هیپوفیز فعالیت بیشتر غده های هورمونی را تنظیم می کند. این غده با رهایی هورمون هایی به نام هورمون های تحریک کننده به درون خون باعث ترشح هورمون های دیگری از سایر غده ها می شود. برای مثال، هورمون تیروئیدی TSH با اثر بر غده ی تیروئید باعث افزایش ترشح هورمون های تیروییدی( T۳ و T۴ ) از این غده می شود. از سوی دیگر، فعالیت ترشحی خود غده هیپوفیز در نظارت بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس است. هیپوتالاموس با رهایی هورمون هایی به نام هورمون های آزادکننده یا بازدارنده باعث ترشح یا مانع ترشح هورمون های تحریک کننده از هیپیوفیز می شود. برای مثال، هورمون هیپوتالاموسی TRH باعث رهایی TSH از هیپوفیز می شود. سپس TSH با اثر بر غده ی تیروئید بر ترشح T۳ و T۴ از این غده می افزاید. در حالت عادی وقتی میزان T۳ و T۴ در خون افزایش می یابد این هورمون ها با اثر روی هیپوفیز و هیپوتالاموس از میزان ترشح TSH و TRH از غده های مربوط، می کاهند و به طور غیرمستقیم مانع افزایش بیش از اندازه ی خود می شوند.

حال بیماری را در نظر بگیرید که نشانه های پرکاری تیروئید در او دیده شده است. آیا این بیمار به علت اختلال در کارکرد غده ی تیروئید به این عارضه دچار شده یا بیماری او به علت افزایش ترشح TSH از غده ی هیپوفیز است؟ اندازه گیری هورمون های تیروئید( T۳ و T۴ ) و TSH می تواند به علت شناسی بیماری کمک کند.

ـ اگر مقدار هورمون های تیروئیدی(T۳ و T۴) در خون بالا باشد و مقدار TSH پایین باشد، نشان دهنده ی این است که پرکاری تیروئید به علت اختلال در خود تیروئید رخ داده است. برای مثال، در بیماری گریوز(Graves) که مهم ترین عامل پرکاری تیروئید است، به علت واکنش های خودایمنی پادتنی علیه ی گیرنده TSH (در سطح سلول های غده ی تیروئید) ساخته می شود. این پادتن باعث تحریک این گیرنده و افزایش تولید و ترشح هورمون های تیروئید می شود. با افزایش هورمون های تیروئیدی مقدار TSH کاهش می یابد. از این رو، در این بیماران مقدار T۳ و T۴ بالا و مقدار TSH پایین است. تعیین مقدار پادتن ضد گیرنده ی TSH علت شناسی را اصمینان بخش تر می کند.

ـ اگر مقدار هورمون های تیروئیدی و مقدار TSH نیز بالا باشد، ممکن است پرکاری تیروئید به علت اختلال در هیپوفیز رخ داده باشد. سرطانی شدن هیپوفیز یا مقاومت آن به هورمون های تیروئیدی باعث افزایش ترشح TSH می شود. TSH با تحریک غده ی تیروئید مقدار ترشح T۳ و T۴ را افزایش می دهد.(منظور از مقاومت هیپوفیز به هورمون های تیروئید این است که این غده در پاسخ به افزایش T۳ و T۴ مقدار ترشح TSH را کاهش نمی دهد.)





نوع مطلب :
برچسب ها :




درباره وبلاگ


وظیفه اصلی رشته علوم آزمایشگاهی شناخت علل ایجاد بیماریهای مختلف و عوامل ایجاد کننده آنها می‌باشد. ابزاری که در تشخیص و درمان بیماری‌های مختلف بکار می‌رود تحت عنوان پاراکلینیک می‌باشد که می‌توان به رشته‌هایی از قبیل رادیولوژی، رشته‌های توانبخشی و پرستاری اشاره کرد.
در این رشته می‌توان به نکته مهمّی اشاره کرد و آن آزمایشگاه‌های مجهز است که طی سال‌های اخیر توسط بخش دولتی و خصوصی گسترش یافته و زمینه مناسبی را برای اشتغال در این رشته فراهم نموده در حال حاضر این رشته در دو مقطع کاردانی و کارشناسی ناپیوسته در اغلب دانشگاههای علوم پزشکی کشور دانشجو می‌پذیرد.
در پایان قابل‌ ذکر است که این رشته به دلیل نیاز به امکانات و وسائل، یکی از رشته‌های پرهزینه است. البته در دانشگاه های علوم پزشکی کشور، اغلب وسائل و امکانات در اختیار دانشجویان قرار می‌گیرد.
کار و تحصیل در این رشته به دلیل خطر بالای آلودگی محیط آزمایشگاهها نیازمند توجه و دقت بالائی است

مدیر وبلاگ : امین شیرین نیا
نویسندگان
نظرسنجی
به کدام یک از رشته های زیر علاقه دارید؟








جستجو

آمار وبلاگ
کل بازدید :
بازدید امروز :
بازدید دیروز :
بازدید این ماه :
بازدید ماه قبل :
تعداد نویسندگان :
تعداد کل پست ها :
آخرین بازدید :
آخرین بروز رسانی :
پایگاه اینترنتی امدادگران ایران  www.emdadgar.com